Wat is Onwaardigheid?

Onwaardigheid bij nalatenschappen: wanneer is iemand onwaardig om te erven?

In de meeste families wordt een nalatenschap zonder grote problemen afgewikkeld. Maar soms is er sprake van gedrag dat zó ernstig is, dat een erfgenaam geen enkel recht meer heeft op een erfenis. Dit heet onwaardigheid. Het is een juridische maatregel die ervoor zorgt dat iemand die ernstig tekortschiet tegenover de overledene, geen voordeel kan trekken uit diens nalatenschap.

Onwaardigheid is geregeld in artikel 4:3 van het Burgerlijk Wetboek. Een onwaardige erfgenaam wordt behandeld alsof hij nooit erfgenaam is geweest. De wet beschrijft vijf situaties waarin iemand van rechtswege onwaardig is: de onwaardigheid ontstaat dan automatisch omdat de wet dat bepaalt, vaak op basis van een strafrechtelijke veroordeling of rechterlijke uitspraak.

De vijf wettelijke gronden voor onwaardigheid

1. Doden of proberen te doden van de overledene

Een erfgenaam is onwaardig wanneer hij of zij de overledene heeft omgebracht, heeft geprobeerd de overledene om te brengen, of dit heeft voorbereid of daaraan heeft deelgenomen. Voorwaarde is dat hiervoor een onherroepelijke veroordeling bestaat. Het gaat hierbij om de zwaarste delicten, zoals moord en doodslag, inclusief poging en medeplichtigheid.

2. Ernstig opzettelijk misdrijf tegen de overledene

Ook wie onherroepelijk is veroordeeld voor een opzettelijk misdrijf tegen de erflater waarop volgens de wet een maximumvrijheidsstraf van minstens vier jaar staat, wordt als onwaardig beschouwd. Dit geldt eveneens voor de poging tot, voorbereiding van, of deelneming aan een dergelijk misdrijf. Het hoeft dus geen levensdelict te zijn; ook andere ernstige strafbare feiten kunnen hieronder vallen.

3. Lasterlijke beschuldiging van een ernstig misdrijf

Een erfgenaam is eveneens onwaardig wanneer door een rechter onherroepelijk is vastgesteld dat hij of zij de overledene lasterlijk heeft beschuldigd van een misdrijf waarvoor een maximale gevangenisstraf van ten minste vier jaar geldt. Het gaat om bewuste en ernstige beschadiging van de eer en goede naam van de overledene.

4. Dwang of verhindering bij het maken van een testament

Daarnaast kan iemand onwaardig zijn wanneer hij de overledene door feitelijk geweld of door bedreiging met geweld heeft gedwongen om een testament te maken of te wijzigen, of juist heeft verhinderd dat de overledene zijn of haar uiterste wil kon vastleggen. Strafrechtelijke veroordeling is daarvoor niet vereist; het gaat om het aantasten van de vrijheid om een testament te kunnen opstellen.

5. Verduistering, vernietiging of vervalsing van het testament

Tot slot verliest ook degene die het testament van de overledene heeft verduisterd, vernietigd of vervalst het recht om te erven. Zulke handelingen tasten direct de laatste wil van de erflater aan en worden daarom zwaar bestraft door het erfrecht.

"Wanneer iemand onwaardig is, verliest deze volledig het recht om te erven."

Wat zijn de gevolgen van onwaardigheid?

Wanneer iemand onwaardig is, verliest deze volledig het recht om te erven. De persoon wordt behandeld alsof hij nooit erfgenaam is geweest. Eventuele kinderen van de onwaardige erfgenaam kunnen in diens plaats treden door plaatsvervulling. Een onwaardige erfgenaam mag bovendien geen taken uitvoeren die met de nalatenschap te maken hebben, zoals het optreden als executeur of als beheerder van goederen van de nalatenschap.

Kan onwaardigheid worden vergeven?

Ja, dat is mogelijk. Onwaardigheid vervalt wanneer de erflater de betreffende persoon heeft vergeven. Dat kan blijken uit een verklaring in een testament, maar ook uit andere duidelijke handelingen waaruit blijkt dat de erflater de betrokkene toch wilde laten erven. In de praktijk komt dit weinig voor, maar juridisch bestaat deze mogelijkheid wel.

Hoe vaak komt onwaardigheid voor?

Onwaardigheid is zeldzaam. Het gaat meestal om uitzonderlijk ernstige situaties, vaak in combinatie met strafrechtelijke veroordelingen. Toch is het voor nabestaanden belangrijk te weten dat deze juridische mogelijkheid bestaat, zeker wanneer er vermoedens zijn van dwang, misbruik of onregelmatigheden rond een nalatenschap.

Advies nodig bij een complexe nalatenschap?

Bij Het Nalatenschapskantoor helpen wij erfgenamen bij gevoelige en complexe situaties, waaronder mogelijke onwaardigheid. Wij bieden inzicht in de juridische mogelijkheden, begeleiden vervolgstappen en zorgen voor een zorgvuldige en veilige afwikkeling van de nalatenschap. Heeft u hulp nodig, neem dan vrijblijvend contact op.